التهاب دهانه رحم | علائم، علل و درمان

اهمیت شناخت التهاب دهانه رحم

التهاب دهانه رحم یا سرویسیت حالتی است که در آن بافت پوشاننده دهانه رحم دچار التهاب می‌شود. این وضعیت می‌تواند ناشی از عوامل عفونی مانند باکتری‌ها، ویروس‌ها و قارچ‌ها یا عوامل غیرعفونی مانند مواد شیمیایی و تغییرات هورمونی باشد. اهمیت تشخیص و درمان به موقع سرویسیت در پیشگیری از عوارضی همچون ناباروری، بیماری التهابی لگن و مشکلات بارداری بسیار بالا است.

علل ایجاد سرویسیت

شایع‌ترین علت التهاب دهانه رحم، عفونت‌های مقاربتی مانند کلامیدیا، سوزاک، تریکوموناس و هرپس تناسلی (تبخال تناسلی) است. این عوامل از طریق رابطه جنسی محافظت‌نشده منتقل می‌شوند. علاوه بر این، عفونت‌های غیرمقاربتی ناشی از رشد بیش‌ازحد قارچ‌ها یا باکتری‌های طبیعی واژن نیز می‌توانند نقش داشته باشند. برخی عوامل غیرعفونی همچون استفاده مکرر از دوش واژینال، مواد اسپرم‌کش، تحریک ناشی از IUD و حتی آلرژی به لاتکس کاندوم نیز می‌توانند سبب التهاب شوند. همچنین، تغییرات هورمونی در دوران یائسگی که موجب نازک شدن بافت دهانه رحم می‌شود، از علل غیرعفونی مهم هستند.

انواع سرویسیت

التهاب دهانه رحم به دو نوع حاد و مزمن تقسیم می‌شود. در سرویسیت حاد، علائم به‌طور ناگهانی ظاهر می‌شوند و معمولاً شامل ترشحات چرکی و درد واضح هستند. در سرویسیت مزمن، علائم ممکن است خفیف یا حتی نامشخص باشند و اغلب در یک معاینه روتین شناسایی می‌شوند.

علائم بالینی

علائم التهاب دهانه رحم شامل ترشحات غیرطبیعی واژن با رنگ، بو یا قوام متفاوت، خونریزی بین قاعدگی یا پس از مقاربت، درد لگن یا پایین شکم، سوزش و درد هنگام ادرار یا رابطه جنسی و گاهی تکرر ادرار است. در برخی موارد، بیماران بدون هیچ علامتی هستند و بیماری تنها در معاینه تشخیص داده می‌شود.

عوامل خطر

داشتن چند شریک جنسی، برقراری رابطه محافظت‌نشده، سابقه ابتلا به عفونت‌های مقاربتی، استفاده طولانی‌مدت از IUD، ضعف سیستم ایمنی و عدم رعایت بهداشت جنسی از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به سرویسیت محسوب می‌شوند.

روش‌های تشخیص

تشخیص سرویسیت معمولاً با معاینه لگنی آغاز می‌شود، جایی که پزشک به دنبال قرمزی، تورم یا ترشحات غیرعادی می‌گردد. بررسی میکروسکوپی ترشحات می‌تواند نوع عامل عفونت را مشخص کند. کشت میکروبی و آنتی‌بیوگرام برای تعیین داروی مناسب به کار می‌روند. آزمایش PCR برای شناسایی دقیق بیماری‌های مقاربتی به‌کار می‌رود و در موارد مشکوک به تغییرات پیش‌سرطانی، بیوپسی انجام می‌شود.

درمان

درمان دارویی

بسته به عامل بیماری، از آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند آزیترومایسین، داکسی‌سایکلین یا سفکسیم برای عفونت‌های باکتریایی، داروهای ضدویروس مانند آسیکلوویر برای هرپس تناسلی و داروهای ضدقارچ مانند فلوکونازول برای عفونت‌های قارچی استفاده می‌شود.

درمان غیردارویی

پرهیز از رابطه جنسی تا تکمیل درمان، درمان هم‌زمان شریک جنسی در موارد عفونت مقاربتی و اجتناب از عوامل محرک مانند مواد شیمیایی و آلرژن‌ها برای جلوگیری از عود توصیه می‌شود.

عوارض عدم درمان

عدم درمان سرویسیت می‌تواند عواقب جدی ایجاد کند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها بیماری التهابی لگن (PID) است که می‌تواند به آسیب دائمی لوله‌های فالوپ و در نتیجه ناباروری منجر شود. در موارد پیشرفته، خطر بارداری خارج رحمی افزایش می‌یابد که یک وضعیت تهدیدکننده زندگی است. عفونت‌های درمان‌نشده همچنین می‌توانند به اندومتریت (التهاب پوشش داخلی رحم) و حتی عفونت مزمن لگنی منجر شوند که باعث درد مداوم و کاهش کیفیت زندگی بیمار می‌گردد. در زنان باردار، التهاب دهانه رحم درمان‌نشده می‌تواند موجب زایمان زودرس، پارگی زودهنگام کیسه آب یا وزن کم نوزاد شود. علاوه بر این، برخی عوامل عفونی مثل HPV می‌توانند خطر تغییرات پیش‌سرطانی و سرطان دهانه رحم را در آینده افزایش دهند.

نمونه‌های بالینی

مورد اول: زن ۲۴ ساله‌ای با ترشح چرکی و خونریزی پس از رابطه جنسی، که آزمایش‌ها وجود عفونت کلامیدیا را تأیید کردند. پس از درمان آنتی‌بیوتیکی، علائم به‌طور کامل برطرف شد.
مورد دوم: زن ۳۸ ساله‌ای بدون علائم واضح، در معاینه روتین به دلیل تحریک ناشی از IUD دچار التهاب دهانه رحم مزمن تشخیص داده شد. با برداشتن IUD و درمان حمایتی، التهاب برطرف گردید.
مورد سوم: زن باردار ۳۰ ساله‌ای با سابقه سرویسیت درمان‌نشده که دچار پارگی زودرس کیسه آب شد و نیاز به زایمان زودرس پیدا کرد. بررسی‌ها نشان داد عامل عفونی گنوره بوده که با درمان به‌موقع می‌توانست از این پیامد جلوگیری شود.

جمع‌بندی

سرویسیت یا التهاب دهانه رحم یک بیماری شایع اما قابل درمان است. آگاهی از علائم، تشخیص زودهنگام و رعایت نکات پیشگیری مانند استفاده از روش‌های محافظتی در رابطه جنسی و پیگیری‌های منظم پزشکی، می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.

منابع

1. CDC – Sexually transmitted infections treatment guidelines
2. WHO – Reproductive health and STIs
3. UpToDate – Cervicitis: Clinical features, diagnosis, and management