بارداری خارجرحمی | علل، علائم و درمان اورژانسی
وقتی جنین در جای اشتباه لانهگزینی میکند
بارداری طبیعی زمانی رخ میدهد که تخمک بارور شده درون رحم و در لایه داخلی آن (آندومتر) لانهگزینی کند. اما در بارداری خارجرحمی، این لانهگزینی در خارج از رحم اتفاق میافتد. شایعترین محل آن لوله فالوپ است، اما میتواند در تخمدان، دهانه رحم یا حتی در حفره شکم نیز رخ دهد.
این وضعیت یک اورژانس پزشکی است، چون رشد جنین در محل نامناسب میتواند به پارگی بافت و خونریزی شدید منجر شود و جان مادر را تهدید کند.
شیوع و اهمیت
تقریباً ۱ تا ۲ درصد تمام بارداریها خارجرحمی هستند. با وجود پیشرفتهای پزشکی، بارداری خارجرحمی همچنان یکی از علل مهم مرگ مادران در سهماهه اول بارداری محسوب میشود. تشخیص زودهنگام، کلید جلوگیری از عوارض جدی است.
علل و عوامل خطر
بارداری خارجرحمی معمولاً به دلیل اختلال در حرکت تخمک بارور شده به سمت رحم رخ میدهد. این اختلال میتواند ناشی از:
- آسیب یا تنگی لوله فالوپ به دلیل عفونتهای مقاربتی مانند کلامیدیا یا گنوره (که باعث بیماری التهابی لگن میشوند)
- جراحیهای قبلی لوله فالوپ یا شکم
- سابقه بارداری خارجرحمی قبلی
- وجود بافت اسکار در لولهها
- ناهنجاریهای مادرزادی لولهها
- مصرف طولانیمدت سیگار که بر حرکات مژکهای لوله اثر میگذارد
- استفاده از IUD یا روشهای جلوگیری هورمونی خاص (هرچند خطر کلی بارداری کاهش مییابد، اما اگر بارداری اتفاق بیفتد، احتمال خارجرحمی بیشتر است)
- سن بالای ۳۵ سال
محلهای بروز حاملگی خارجرحمی
- لوله فالوپ (۹۵٪ موارد) – بیشتر در بخش آمپولای لوله
- تخمدان
- دهانه رحم
- حفره شکم
علائم بارداری خارجرحمی
علائم بارداری خارجرحمی میتواند بسیار متغیر باشد و به محل لانهگزینی، مدت زمان از شروع بارداری، و اینکه آیا پارگی یا خونریزی داخلی اتفاق افتاده یا نه، بستگی دارد. برخی بیماران ممکن است تنها با نشانههای خفیف مراجعه کنند، در حالی که در برخی دیگر، علائم بهسرعت شدت میگیرند و حالت اورژانسی پیدا میکنند.
علائم اولیه (مرحله قبل از پارگی)
این مرحله معمولاً در هفتههای چهارم تا هشتم بارداری اتفاق میافتد و شامل:
- تأخیر در قاعدگی: اولین نشانهای که بسیاری از زنان را به انجام تست بارداری ترغیب میکند.
- تست بارداری مثبت: اغلب خانمها پیش از تشخیص بارداری خارجرحمی، از مثبت بودن تست مطلع میشوند.
- لکهبینی یا خونریزی خفیف واژینال: این خونریزی معمولاً تیرهرنگ و کمتر از خونریزی قاعدگی است، اما میتواند طولانیمدت باشد.
- درد یکطرفه لگن یا شکم: معمولاً در همان سمت لوله درگیر احساس میشود و ممکن است بهتدریج افزایش یابد.
- احساس فشار یا سنگینی در ناحیه لگن: بهعلت التهاب و تجمع مایع یا خون در لگن.
علائم پیشرفته (مرحله نزدیک به پارگی)
در این مرحله، بافت بارداری رشد بیشتری کرده و فشار مکانیکی بر لوله یا بافت درگیر وارد میکند.
- درد شدید و ناگهانی شکم یا لگن: این درد ممکن است تیز و برنده باشد و ناگهان شروع شود.
- دردی که به شانهها انتشار پیدا میکند: به دلیل تحریک عصب فرنیک در اثر خونریزی داخل شکم و تجمع خون در زیر دیافراگم.
- سرگیجه یا احساس سبکی سر: به دلیل افت فشار خون ناشی از خونریزی داخلی.
- تهوع و استفراغ: که معمولاً با درد شدید شکم همراه است.
علائم پارگی و شوک
این مرحله یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده زندگی است و نیاز به مداخله فوری دارد.
- درد شکم بسیار شدید و منتشر که ممکن است بیمار را از حرکت بازدارد.
- خونریزی شدید داخلی: که ممکن است در ظاهر خونریزی واژینال زیادی وجود نداشته باشد، اما درون شکم مقدار زیادی خون تجمع پیدا کرده باشد.
- افت فشار خون و تپش قلب سریع: نشانههای شوک هیپوولمیک.
- از دست دادن هوشیاری یا غش: به دلیل کاهش شدید حجم خون.
- رنگپریدگی و تعریق سرد شدید به همراه احساس ضعف عمومی.
نکته مهم
برخی زنان ممکن است علائم کلاسیک را نداشته باشند و فقط با درد خفیف مکرر و لکهبینی طولانی مراجعه کنند. به همین دلیل، هر خانمی که تست بارداری مثبت دارد و ساک بارداری در رحم دیده نمیشود، باید تا رد کامل بارداری خارجرحمی تحت بررسی دقیق قرار گیرد.
روشهای تشخیص
تشخیص بارداری خارجرحمی نیاز به ترکیب بررسیهای بالینی و آزمایشگاهی دارد.
- تست بارداری (hCG): در بارداری طبیعی، سطح هورمون hCG هر ۴۸ ساعت تقریباً دو برابر میشود. در بارداری خارجرحمی، این افزایش کندتر است.
- سونوگرافی ترانسواژینال: در مراحل اولیه، عدم مشاهده ساک بارداری داخل رحم در حالی که سطح hCG بالا است، نشانه مهمی محسوب میشود.
- معاینه لگنی: ممکن است حساسیت یکطرفه یا توده لگنی لمس شود.
- آزمایش خون: برای بررسی کمخونی یا خونریزی داخلی.
- لاپاراسکوپی تشخیصی: در موارد مبهم برای مشاهده مستقیم محل بارداری.
درمان بارداری خارجرحمی
انتخاب روش درمان به محل بارداری، اندازه جنین، سطح hCG و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
درمان دارویی
- متوترکسات: دارویی که رشد سلولهای بارداری را متوقف میکند. این روش برای موارد بدون پارگی و با سطح hCG پایین مناسب است.
- مزایا: بدون جراحی، حفظ لوله فالوپ
- معایب: نیاز به پیگیری طولانیمدت و پایش hCG
درمان جراحی
- لاپاراسکوپی: شایعترین روش، شامل برداشت توده بارداری و حفظ یا برداشتن لوله درگیر.
- لاپاراتومی: در موارد اورژانسی با خونریزی شدید.
پایش و پیگیری
در برخی موارد خاص با سطح hCG پایین و کاهش خودبهخود آن، میتوان فقط تحت نظر گرفت.
عوارض عدم درمان
- پارگی لوله فالوپ و خونریزی داخلی شدید
- شوک هیپوولمیک و خطر مرگ
- آسیب دائمی به لولهها و ناباروری
- افزایش احتمال بارداری خارجرحمی مجدد
- مشکلات روحی و افسردگی ناشی از از دست دادن بارداری
پیشگیری
- درمان بهموقع عفونتهای مقاربتی
- استفاده از کاندوم برای کاهش خطر بیماریهای منتقله جنسی
- ترک سیگار
- پیگیری پزشکی پس از هر عمل جراحی لگنی یا لولهای
- مشاوره قبل از بارداری در زنانی که سابقه بارداری خارجرحمی دارند
نمونههای بالینی
- مورد اول: زن ۲۹ ساله با تأخیر قاعدگی و درد یکطرفه لگن. سطح hCG افزایش ناکافی داشت و در سونوگرافی داخل رحمی دیده نشد. با متوترکسات درمان شد و لوله حفظ گردید.
- مورد دوم: زن ۳۵ ساله با درد شدید شکم و افت فشار خون ناگهانی. در لاپاراسکوپی، پارگی لوله و خونریزی داخلی گسترده مشاهده شد. لوله درگیر برداشته شد.
- مورد سوم: زن ۳۲ ساله با سابقه بیماری التهابی لگن، بارداری خارجرحمی در لوله راست داشت. با جراحی لاپاراسکوپی خارج شد و در بارداری بعدی با پایش دقیق، بارداری داخل رحمی موفق داشت.
جمعبندی
بارداری خارجرحمی یک اورژانس جدی است که نیاز به تشخیص سریع و درمان مناسب دارد. هرگونه درد شکمی غیرمعمول یا خونریزی در اوایل بارداری باید جدی گرفته شود. آگاهی، پیشگیری و مراجعه بهموقع به پزشک میتواند جان مادر را نجات دهد و شانس باروری آینده را حفظ کند.
منابع
در صورت شک به بارداری خارجرحمی فوراً به اورژانس یا پزشک متخصص زنان مراجعه کن!
همین حالا شماره خود را ارسال کنید تا دستیار ما در کوتاهترین زمان با شما تماس بگیرد.
سوالات متداول
هیچ نظری ثبت نشده است.
آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با مشخص شدهاند*
اشتراک گذاری:
